Wat is resomeren?

Na je dood kan je lichaam nu worden begraven, gecremeerd of afgestaan worden aan de wetenschap. Over een paar jaar komt daar in Nederland misschien een vierde optie bij: resomeren. Dat betekent dat een lichaam wordt geplaatst in een resomator. Dit is een volledig afgesloten druktank met water en kaliumhydroxide. Door hoge temperatuur en druk wordt het lichaam opgelost. Poreuze botten blijven over. Deze worden net als na een crematieproces vermalen en in een urn meegegeven aan de nabestaanden.

Milieuvriendelijk alternatief voor begraven of cremeren

Volgens TNO is resomeren een milieuvriendelijk alternatief voor de bestaande methoden begraven en cremeren. Er is minder uitstoot van broeikasgassen is en het verbruikt minder energie. Ten opzichte van begraven wordt er minder land verbruikt. Het is ook een schoner proces dan cremeren. Tijdens het congres werden er foto’s getoond van protheses die, anders dan na crematie, schoon zijn. Zelfs pacemakers, die in tegenstelling bij crematie niet verwijderd hoeven te worden, kunnen opnieuw gebruikt worden na resomeren.

Wennen aan het idee

Uit marktonderzoek blijkt dat Nederlanders er open voor staan. “Als mensen voor het eerst over resomeren horen, vinden ze het meestal een beetje eng klinken” bekent Sullivan (biochemicus, die het proces promoot). “Maar wanneer we uitleggen hoe het werkt en wat de voordelen zijn, verkiest een meerderheid van de mensen in onze marktonderzoeken uiteindelijk toch watercrematie boven een crematie met vuur. Niet per se omdat het milieuvriendelijker is, maar omdat ze het idee prettiger vinden tot as te vergaan door water dan door vuur”. Misschien vind je het idee nog steeds raar. Bedenk dan dat in vorige eeuw tot aan de jaren zestig we  alleen begrafenissen hadden. Vandaag de dag worden er meer mensen gecremeerd dan begraven.

Resomeren vraagt om een wetswijziging

Minister Ollongren is van plan de Wet op de lijkbezorging te vernieuwen. En zij wacht het advies van De Gezondheidsraad over deze nieuwe optie af. Het advies wordt uiterlijk verwacht in het voorjaar van 2020. Daarna zal er een initiatiefwet worden gemaakt. Het is lastig te voorspellen wanneer resomeren in Nederland mogelijk zal zijn. Het wordt inmiddels al wel toepast in delen van Canada en de Verenigde Staten.

Maak uw duurzame keuzes alvast bekend

Naast resomeren zijn er ook andere manieren om na uw overlijden duurzaam en bewuste keuzes te maken. Vind u het belangrijk dat er ook na uw overlijden milieubewuste keuzes worden gemaakt? Ga dan nu alvast het gesprek hierover aan met uw dierbaren. Het gratis wensenformulier uitvaart kunt u gebruiken om uw wensen op papier te zetten.

Van traditie naar keuze

Vroeger was het anders. Toen lag vast hoe een uitvaart geregeld werd. Ik organiseer nog regelmatig kerkelijke uitvaarten. Waarbij de uitvaartdienst volgens liturgische regels wordt vormgegeven. De dominee of pastoor gaat in overleg met de familie een kerkdienst vormgeven. Het voordeel hiervan is dat nabestaanden en directe omgeving weet wat er gaat gebeuren, waardoor er juist ook ruimte komt voor het afscheid nemen.

Meer aanbod aan producten

Een traditionele uitvaart is tegenwoordig echter niet meer de standaard. Als uitvaartbegeleider vind ik het daarom belangrijk kennis te hebben van nieuwe ontwikkelingen. Tijdens het congres Funeral Future afgelopen week heb ik me verder verdiept in de trends. Een van de trends is de groei van het aanbod van producten en diensten. Van kisten tot uitvaartlocaties. Van rouwvervoer tot aan catering. Alles kan op maat en smaak.

De verwachtingen en behoeften van mensen veranderen

Een andere merkbare trend bij uitvaarten is de uitvaart steeds vaker een persoonlijke invulling krijgt. Het gebruikelijke plakje cake na een uitvaartdienst verdwijnt. Steeds vaker wordt er een borrel geschonken met een bitterbal. Maar u kunt ook kiezen voor champagne met sushi. Mensen hebben andere verwachtingen en behoeften dan vroeger.

Lossere invulling

Over het algemeen genomen mag het bij uitvaarten tegenwoordig allemaal was losser. Ik zie dat deze trend echt is ingezet. Vaak wordt er al geen zwarte kleding meer gedragen. En muziek is ook steeds meer afhankelijk van de persoonlijke smaak van de overledene. Het verdriet mag er nog gewoon zijn, maar ook de invloeden van andere culturen waar tijdens uitvaarten vrolijk gedanst en gezongen wordt, zijn zichtbaar.

Alvast keuzes maken

Op Internet is veel informatie te vinden over uitvaarten. Zo kunt u alvast nadenken over wat er mogelijk is. Ik help u hierbij graag. Met het gratis wensenformulier uitvaart kunt u uw keuzes op papier zetten. Als u liever persoonlijk praat over uw uitvaartwensen kan ik langskomen voor een vrijblijvend voorgesprek. Bel mij op 06-43138768 of mail naar annelies@anneliesvente.nl.

Het mag wat losser

Vaak wordt er al geen zwarte kleding meer gedragen. En zware metal muziek is ook al geen uitzondering meer. Applaus na een mooi gedicht of het ontroerende pianospel van de kleindochter. Het mag allemaal was losser. Het mag een feestje worden. Met een lach en een traan. De zwaarmoedigheid mag overboord, maar het verdriet mag er zijn.

Het hoeft allemaal niet zo zwaar

Zelf kom ik uit een traditie waarin de dood als een straf van God werd gezien. Als iemand dan overlijdt heerst er een bedrukte sfeer. Er is vaak ingehouden verdriet. Ik heb dat ervaren als pijnlijk en belemmerend voor een goed rouwproces. Deze ervaringen bepalen mijn visie en dus ook mijn houding als uitvaartbegeleider. Het verdriet en gemis is er altijd. En daar geef ik zoveel als mogelijk de ruimte voor. Dankbaarheid en opluchting na een ziekbed mogen ook uitgesproken worden. Het hoeft allemaal niet zo zwaar. Gelukkig wordt niet in alle kerken op deze manier tegen de dood aangekeken. En ook kerkelijke rituelen passen zich aan zodat er steeds meer ruimte komt voor persoonlijke invulling.

Vieren waar je dankbaar voor bent

Hennie Vrienten van Doe Maar (intussen 70 jaar) zat deze week bij De Wereld Draait Door. Hij vertelde als zijn tijd is gekomen dan geeft hij zijn geliefden mee: “Wees blij dat ik er ben geweest.” “Maar,” voegde hij daaraan toe: “Ik ga niet over het verdriet van anderen.” Dat vind ik mooi gezegd! Na een mooi en lang leven is het goed dat leven, waar we dankbaar voor zijn,  te vieren. Maar er is ook veel te missen.

Bewust afscheid nemen

Hoe je ook afscheid neemt, ik vind het belangrijk dat nabestaanden de rust en de ruimte krijgen in de eerste dagen na het overlijden, om te beseffen dat hun dierbare is gestorven. Er mag ruimte zijn voor alle emoties die dat oproept. Zodat zij bewust afscheid kunnen nemen.

Heeft u al nagedacht over hoe u wilt dat uw uitvaart er tegen die tijd uit zal zien? Om uw wensen in kaart te brengen kunt u het gratis wensenformulier uitvaart gebruiken.

U kunt mij ook bellen voor een vrijblijvend voorgesprek op 06-43138768 of mail naar annelies@anneliesvente.nl.

De dood overrompelt altijd

Afgelopen week heb ik drie uitvaarten begeleid. Van ouders en grootouders die een respectabele leeftijd hebben bereikt. De ouderdom eiste zijn tol, bij alle drie. En toch was het overlijden van hun dierbare  onverwacht voor de nabestaanden. Maar ja, de dood overrompelt je altijd. Ook heb ik gezinnen begeleid van wie een ouder, die al op leeftijd was maar wel volop in het leven stond, plotseling door een ongeval of hartstilstand overleden. Je kunt je voorstellen dat dan de schrik extra groot is. Op dat moment doet leeftijd er niet toe.

Terugkijken op fijne herinneringen die je gaat missen

De schok bij families maakt in de meeste gevallen al snel plaats voor gevoelens van dankbaarheid. Men is dankbaar voor het mooie en lange leven en de vele fijne herinneringen. En soms is er opluchting. Als een lijden is voorkomen of beëindigd. Toch zijn het ook juist de herinneringen die het missen kunnen versterken.

Als iemand dood gaat, vraagt men al gauw hoe oud hij of zij is.
Want antwoord je, dat hij tachtig
Zij meer dan negentig jaren telt,
Staat men om je verdriet versteld
Zo’n hoge leeftijd is toch prachtig.
Maar… verstrengeld door herinneringen, mis je juist de ouderen die gingen.

Vaak gebruik ik deze of vergelijkbare tekst als we met de familie samenzijn om bijvoorbeeld de kist te sluiten. En dan is men even stil. En is er dankbaarheid dat zij ruimte krijgen voor het verdriet dat er ook is.

Herinneringen eren

In het bespreken van de uitvaart, komen ook de verhalen over vader of moeder. Herinneringen uit de kindertijd. Kinderen en kleinkinderen schrijven woorden op papier die vertellen over het leven van en met hun vader of opa. Of woorden van liefde en dankbaarheid komen naar boven. Men praat met elkaar over de herinneringen. Vergeten voorvallen komen naar boven. Zeker als in de laatste jaren de zorg om de ouder voorop stond. Na het overlijden is er weer ruimte om aan de ouder van vroeger te denken. Dat gaat soms gepaard met heftige gevoelens.

Het besef van je eigen sterfelijkheid

De intensiteit van het verdriet om het verlies van onze ouders is misschien voor de meeste van ons verrassend. Maar het verdriet is niet alleen om het gemis dat men voelt. Het is ook zoals Manu Keirse in zijn boek ‘Helpen bij verlies en verdriet’ zegt: “Met de ouders draagt men definitief zijn eigen kind-zijn ten grave. Je komt zelf ook dichter bij de dood.”.

Ik heb dat ook zo ervaren. Meteen na het overlijden van mijn moeder dacht ik: “Nu ben ik de volgende in de rij.” Bij elk afscheid – en zeker bij die van je ouders – besef je je eigen sterfelijkheid. Is dat erg? Ik vind van niet. We kunnen er juist een rijker leven door krijgen. Het doorvoelen van het verdriet, het gemis en goed beseffen dat alles maar tijdelijk is.

Persoonlijk op hun eigen manier

De drie uitvaarten de afgelopen week waren allemaal persoonlijk op hun manier. Passend bij de overledenen en hun families. Een begrafenis voorafgaand aan kerkdienst. Een rooms-katholieke dienst met wierook en wijwater. Familieleden die kaarsen aanstaken en het levensverhaal van hun moeder vertelde en gedichten voorlezen. Een crematie met het afscheid in de aula van het crematorium. Ook hier werd door de dochters verteld over hun vader van wie zij afscheid namen. En bij de derde uitvaart was er een informeel samenzijn met koffie en gevulde koeken. En ook hier sprak de zoon liefdevol over zijn vader.

Erkenning geven aan het verdriet

Ik ben dankbaar dat ik het vertrouwen had van deze families om ze hierin te begeleiden. Ik probeer mij bewust te zijn van de intensiteit van het verdriet en de gevoelens die worden ervaren bij het overlijden van een oudere ouder. Niet om het zwaarder te maken, maar juist om erkenning te geven aan het verdriet dat er zeker is. Zoals Khalil Gibran treffend schrijft:

Wanneer gij blijde zijt, schouw dan diep in uw hart
en ge zult zien dat enkel wat u smart gegeven heeft,
ook vreugde brengt.
Wanneer gij verdrietig zijt, blik dan opnieuw in uw hart,
en ge zult zien dat ge weent,
om wat u vreugde schonk.

Wat zal ik hem missen!

Het voorgesprek deze week met een man van in de negentig laat deze dubbelheid ook zien. Hij wilde samen met zijn jongere vrouw alvast zijn uitvaart bespreken. De vrouw en man spraken over hoe dankbaar zij zijn voor het leven dat zij samen tot nu toe hadden gedeeld. En ze hoopten dat er nog een aantal jaren zouden volgen. Dankbaarheid moest voor hen de boventoon voeren. “Maak het niet te zwaar,” zei de man. Waarop de vrouw zei: “Ik zal ook heel verdrietig zijn, want wat zal ik hem missen!”

Wilt u hier meer over weten of het gesprek aangaan over uw uitvaartwensen? Bel mij voor een vrijblijvend voorgesprek op 06-43138768 of mail naar annelies@anneliesvente.nl.

Uw uitvaartwensen op papier zetten? Download gratis het wensenformulier.

Kwam vroeger de pastoor of dominee en was een dienst vrij snel volgens een bekend kader ingevuld, tegenwoordig is dat wel anders. We hebben zelf steeds meer invloed op hoe een uitvaart vorm krijgt. Uw eigen uitvaart of die van een overleden dierbare. Maar dat het nu vaak heel anders gaat dan de traditionele uitvaarten vroeger vol rituelen, betekent niet dat we geen behoefte meer hebben aan rituelen. Een informele, niet-kerkelijke uitvaart heeft ook zijn eigen, eigentijdse rituelen. Ik geef in dit artikel graag een paar voorbeelden.

Het leven vraagt om rituelen

Voor alles in het leven hebben we rituelen. Zo blazen wij kaarsjes uit op de verjaardagstaart en mogen dan een wens doen. Of we doen die wens bij een vallende ster. Voor een jarige zingen wij een lied. En soms verbranden we brieven of foto’s om een relatie of een bepaalde periode af te sluiten. Bij rituelen tijdens een uitvaart denken we misschien al gauw aan de vaste gewoonten in de kerk. Zeker in de rooms-katholieke kerk worden veel symbolische handelingen verricht. Het gebruik van wijwater bij het welkom heten van de overledene door de pastoor. Of het zwaaien met wierook.  Familieleden steken de zes kaarsen aan die naast de kist staan.

De uitvaartwensen van tegenwoordig

Onlangs is er onderzoek gedaan onder Nederlanders naar hun uitvaartwensen. Ik lees de bovenstaande kop dat boven een artikel staat: “Merendeel Nederlanders wil informele uitvaart, zonder tradities en rituelen”. Tegenwoordig  kiest men vaker voor een informele uitvaart. Dat herken ik ook in de uitvaarten die ik begeleid. Doordat minder mensen naar de kerk gaan, worden de kerkelijke uitvaarten ook minder. Hierdoor krijgt de familie zelf de regie in handen. Dan zou je al kunnen spreken van een informele uitvaart.

Gemoedelijke sfeer

Mijn ervaring is dat nabestaanden een niet-kerkelijke uitvaart steeds vaker in een gemoedelijke sfeer willen. Dit zit hem soms in de kleding: geen zwarte, strakke pakken. Of men wil dat erop een niet plechtige toon wordt gesproken tijdens een dienst. Zo zei laatst iemand tijdens een voorgesprek: “Spreek tijdens de afscheidsdienst maar zoals je nu ook praat”.

Nieuwe eigentijdse rituelen

Maar een informele, niet-kerkelijke uitvaart heeft toch ook zeker zijn eigen, eigentijdse rituelen. In het onderzoek komt bijvoorbeeld naar voren dat vooral de Flevolanders willen dat hun nabestaanden proosten op hun leven. Samen het glas heffen! Wat een mooi ritueel! Zo zie ik veel nieuwe rituelen voorbij komen tijdens uitvaarten.

Tegenwoordig willen families bijvoorbeeld zoveel mogelijk zelf doen. Zo zie je steeds meer dat in plaats van ingehuurde dragers, de nabestaanden zelf de kist met de overledene de aula indragen. Soms doet men dat voorafgaand aan de uitvaartplechtigheid. Anderen kiezen ervoor dit te doen bij aanvang van de dienst. Ook bij begrafenissen zijn het vaak familieleden die de kist naar het graf begeleiden.

Als er een foto van de overledene bij de kist staat, kunnen er één of meerdere kaarsjes bij worden gezet. Tijdens de uitvaartdienst steken familieleden die aan. De overledene wordt symbolisch in het licht gezet. Luisteren naar eigen uitgekozen muziek, kijken naar foto’s tijdens een slideshow. Het doen van een laatste groet door langs de kist te lopen. Een bloem neerleggen op de kist of een schepje zand. Het zijn allemaal rituelen of vaste onderdelen van een uitvaart.

Oude tradities als inspiratie voor moderne rituelen

Ik haal  mijn inspiratie voor de invulling van de dienst ook uit de katholieke uitvaartmis. Waarom het kind met het badwater weggooien? De absoute in de katholieke kerk is een ritueel aan het einde van de katholieke uitvaartliturgie waarbij de kist wordt besprenkeld met wijwater en bewierookt, onder het uitspreken van gebeden. Het is een laatste eerbetoon aan het lichaam van de overledene. Absoute komt van het woord absolvere, wat losmaken of bevrijden betekent. In de diensten die ik begeleid doe ik ook een soort absoute maar dan met woorden. Een meer eigentijds en bij de overledene en familie passend eerbetoon waarbij ik de overledene namens iedere aanwezige bedank voor alles wat hij of zij heeft betekend. Het is een plechtig en emotioneel moment waarop de aanwezigen de overledenen afscheid nemen van het lichaam van de overledene.

Rituelen in besloten kring

Wil een familie een afscheid met een beperkt gezelschap zonder dat er sprake is van een dienst of plechtigheid, ook dan kunnen rituelen van pas komen. Een woordje van welkom en bij het afscheid met z’n allen om de kist staan. Op zo’n moment is het een mooi gebaar dat de aanwezigen een bloem uit een rouwstuk halen en die op de kist leggen.

Rituelen geven rust en duidelijkheid

Families kunnen ook hun eigen rituelen maken. Een ritueel kan iets heel eenvoudigs zijn. Een uitvaart is emotioneel en spannend voor de nabestaanden. Dan is het fijn dat van te voren afgesproken rituelen voor rust en duidelijkheid zorgen.

Praten over uitvaartwensen

Juist omdat we nu zelf meer invloed hebben op de uitvaart is het zo belangrijk om met elkaar daarover te praten. Hoe wilt u herdacht worden? Welke rituelen vind u mooi? In welke sfeer? Met welke muziek en foto’s?

Wilt u hier meer over weten of het gesprek aangaan over uw uitvaartwensen? Bel mij voor een vrijblijvend voorgesprek op 06-43138768 of mail naar annelies@anneliesvente.nl.

Uw uitvaartwensen op papier zetten? Download gratis het wensenformulier.

Doodwens proberen te begrijpen

Afgelopen week lees ik in Trouw. “Ik blijf er nuchter onder. Voor mij is het motto dat je iets eerst goed moet begrijpen, voor je er van alles over vindt.” Welgekozen woorden van Els van Wijngaarden over het onderzoek dat zij gaat doen voor de overheid naar het aantal 55-plussers dat niet in aanmerking komt voor euthanasie, maar wel een blijvende doodswens hebben. Ook onderzoekt ze welke factoren een rol spelen bij die wens.

Klaar zijn met het leven

Zij schreef daar al eerder een boek over: Voltooid Leven, over leven en willen sterven. Voor dit boek interviewde zij mensen die hun leven voltooid achtten. Deze mensen waren in redelijke gezondheid, maar leden aan het leven. De schrijfster was nieuwsgierig naar de beweegredenen van deze mensen om te willen sterven. Wat mij trof in die verhalen, is dat ouderen bang zijn de controle over hun leven kwijt te raken. Of die al kwijt waren. Door zelf hun dood te regelen pakten zij die controle weer terug. Voor anderen was hun doodswens ingegeven doordat zij het gevoel hadden geen doel en geen toekomst meer te hebben. Zij hadden het idee dat zij overbodig waren geworden. Of ouderen hadden een diep gevoel van eenzaamheid.

‘Je voelt dat je losraakt van de werkelijkheid’

‘Ik kon daar uren zitten. Dat heb ik zo vaak gedaan. Als ik iemand moest afhalen van het station, dan ging ik een uurtje eerder. Zomaar een praatje aanknopen met een van de vele passanten. Als ik iemand weer had teruggebracht, bleef ik vaak nog een beetje in de stad rondhangen. Heerlijk vond ik dat, maar – hij zucht diept en wacht voordat hij verder spreekt – juist daar op die plek had ik ook voor het eerst het gevoel dat ik… ja, hoe zal ik dat zeggen… dat ik losraakte van deze wereld. Het lukte me niet meer om te vragen: “Hoe gaat het met je? Wat doe je?”. Terwijl ik dat vroeger altijd met gemak deed…. Het was alsof ik door een omgekeerde verrekijker keek: ik voelde meer afstand tot de wereld om me heen. Noem het verwijdering… Je voelt dat je losraakt van de werkelijkheid.’

Dit gevoel hoort bij het leven en vooral bij het ouder worden

Deze man die in het boek zijn verhaal vertelt, overkomt het ogenschijnlijk zonder een directe aanleiding. Je zou kunnen zeggen dat hij aan een depressie leed. Met een pil of therapie zou dit misschien verholpen kunnen worden. Maar hiertegen verzetten de meesten ouderen zich. Ook Els van Wijngaarden komt tot het inzicht om je er juist mee te verhouden. Om dit gevoel niet weg te moffelen of het als een ‘depressie’ af te doen. Om niet de ander proberen op te beuren, door te zeggen dat het leven toch nog zoveel te bieden heeft. Dit gevoel hoort bij het leven en vooral bij het ouder worden.

Bang voor de reactie

De geïnterviewden uit het boek waren blij dat zij met Els hierover konden praten. Zij vonden het lastig om dit met hun kinderen of naasten te bespreken. Bang voor hun reactie. Door hun heftige reactie is zelfs een man die na het interview zijn voornemen wel besprak met zijn kinderen, teruggekomen op zijn besluit.

Wat is ‘een voltooid leven’?

Na het lezen van haar boek, bleef ik het moeilijk vinden mijzelf te verplaatsen in alle geïnterviewde mensen. Want als je nog in redelijke of zelfs goede gezondheid verkeert, je ziet je kinderen en kleinkinderen nog regelmatig, financieel heb je geen problemen, je kunt nog reizen, uit eten gaan, naar het theater… En dan toch het gevoel hebben dat je niet verder wil? Wat is dan eigenlijk ‘een voltooid leven’?

Ruimte om door te gaan

Het is een ingewikkelde discussie. En zoals Ger Groot eerder in Trouw schreef: ‘Je bent niet alleen je eigen leven en dus sterf je ook niet alleen. Altijd gaat er ook bij de achterblijvers iets dood.’ Daarom vind ik het belangrijk dat wij erover gaan praten. Zoals Els van Wijngaarden ons ook adviseert: het niet wegmoffelen. En proberen niet te (ver)oordelen. Door het lucht te geven komt er misschien ruimte voor andere gedachten. Ruimte om in te zien dat de ander echt niet verder kan en dat het niet aan jou ligt. En misschien ook ruimte om na het afscheid toch door te gaan.

Het werd een bijzonder afscheid voor alle aanwezigen

Het afscheid van de vrouw die had gekozen voor euthanasie werd heel bijzonder. Met mooie, maar ook openhartige woorden over het leven van hun moeder, schoonmoeder en oma. Zoals haar kinderen later zeiden, was ik geslaagd om de herdenkingsdienst op zodanige wijze te openen dat het ook voor de aanwezigen met moeite met de euthanasie een mooi afscheid kon worden. Mijn mening – als ik al een hapklare mening had – doet er in een situatie als deze niet toe. Ik kon alleen maar meeleven met hen. Want het maakt niet veel uit of ik een keuze wel of niet begrijp… Ik voelde een grote verantwoordelijkheid om deze familie in hun afscheid goed te begeleiden. Juist als doodgaan een keuze is.

Wilt u hier meer over weten of het gesprek aangaan over uw uitvaartwensen? Bel mij voor een vrijblijvend voorgesprek op 06-43138768 of mail naar annelies@anneliesvente.nl.

Uw uitvaartwensen op papier zetten? Download gratis het wensenformulier.

De dood van een dierbare kan u totaal overrompelen, ook al is die voorzien. Het is dan belangrijk om goed te realiseren dat uw dierbare is overleden, door het lichaam te zien en aan te raken. Soms wil je dat niet. Vind je dat griezelig. Maar als je toch gaat kijken of zelfs meehelpt met de verzorging, dan valt het altijd mee. Mijn tip is daarom om als dat kan als familie altijd te helpen het verzorgen van de overledene. Wassen, mooie kleren uitzoeken, haren kammen…  Om een beeld te geven hoe dit in zijn werk gaat, vertel ik u graag wat er komt kijken bij de laatste verzorging van iemand die is overleden.

Laatste zorg verlenen na overlijden

De laatste verzorging van een overledene wordt vaak afleggen genoemd, maar liever spreek ik van de laatste zorg verlenen na overlijden. Mijn reis in de uitvaartwereld is begonnen bij de laatste zorg. Als uitvaartverzorger wilde ik de laatste zorg kunnen verlenen. Het liefst samen met de familie. Dus volgde ik de cursus Piëteitsvolle verzorging van overledenen.

Afscheid nemen met aandacht en zorg

Het is mijn passie om nabestaanden op een persoonlijke wijze afscheid te laten nemen van hun dierbare. Dat begint bij de laatste verzorging en de opbaring van een overledene. Families zeggen vaak: “Wat ligt hij er mooi bij”. Om dat voor of met de familie te kunnen doen, geeft mij enorme voldoening. En zeker als de familie kan meehelpen. Zij hebben dan al afscheid kunnen nemen door met aandacht en zorg hun dierbare te verzorgen. “Het is het laatste wat we voor haar kunnen doen”, hoor ik ze vaak zeggen.

Zelf doen of meehelpen met de laatste verzorging van een overleden dierbare

De familie kan ook zelf de laatste zorg doen of hierbij meehelpen. Ik heb gezien dat het verzorgen van de overledene door de naasten zelf van onschatbare waarde is. En willen zij dat niet dan kan het al mooi zijn om erbij aanwezig te zijn van. De naasten moeten in ieder geval de keuze kunnen maken wat hun rol is in de laatste verzorging. Wil of kan de familie niet meehelpen dan roep ik de hulp in van een collega.

Achteraf was zij zo blij dat ze dit toch gedaan had

Bij een uitvaart die ik mocht begeleiden wilde een dochter liever niet helpen bij het verzorgen van haar moeder. Zij vond het een eng idee. Ze bleef er wel bijstaan. Op een afstandje. Samen met haar zuster wasten wij moeder. De dochter kwam steeds dichterbij. Ik vroeg haar of zij de sokken aan wilde doen. Zij zei aarzelend ‘ja’ en ze kamde ook nog haar haren. Deze dochter was achteraf zo blij dat zij dit toch gedaan had. Het had veel voor haar betekend.

Waardigheid en respect

De laatste zorg voor het lichaam is een belangrijk onderdeel van het afscheid. Daarom zal ik altijd het lichaam met waardigheid en respect wassen en aankleden. Ook als er geen familie bij is. Het lichaam blijft zoveel mogelijk bedekt. Al mijn handelingen doe ik met volle aandacht in een rustig tempo.

De meest voorkomende handelingen bij een laatste verzorging na overlijden

Elke situatie is weer anders, maar de meest voorkomende handelingen bij een laatste verzorging na overlijden zijn het wassen, het aanbrengen van continentiemateriaal en het aankleden  van de overledene. Dan volgt de verzorging van het haar, de handen en nagels. De ogen en mond worden gesloten.

Aanraken van de overledene

Soms is men bang voor besmetting. Als de huid van de verzorgende en de overledene intact is dan kan de overledene zonder problemen worden aangeraakt. Ik doe altijd wel handschoenen aan, maar voor de familie is dat niet altijd noodzakelijk.

Het wassen van de overledene

Voor het aankleden, maken we eerst het lichaam schoon. Het is voor familie fijn om dat te doen. Gewoon met de zeep of douchegel die de overledene dagelijks gebruikte. Het is een waardevol ritueel om het lichaam met de bodylotion van overledene in te smeren. Ik begeleid de families door ze stap voor stap te vertellen wat er gaat gebeuren en wat zij kunnen doen. Zo verzorgde ik onlangs een overleden man met zijn zoon. Hij zalfde zijn vader met de olie die hij, in de herinnering van de zoon, al zijn hele leven lang gebruikte. Het was een bijzonder moment, voor de zoon maar ook voor mij om daar bij aanwezig te mogen zijn.

Kleding kiezen voor de overledene

Er zijn geen regels voor wat iemand na overlijden moet aandoen. Het is wel gebruikelijk om onderkleding aan te doen. Vaak wordt gekozen voor de lievelingsjurk van moeder of het laatst gekochte kostuum van vader. De familie bepaalt dit.

Aankleden van de overledene

De eerste 36 uur na een overlijden koelt het lichaam langzaam af. Het lichaam wordt eerst stijf. Wordt het lichaam dan aangekleed dan zullen vooral eerst de armen en schouders soepel gemaakt worden. Het verhaal dat armen en benen gebroken worden als iemand verstijft is, is absoluut niet waar. De armen en schouders worden voorzichtig heen en weer bewogen. Hierdoor verdwijnt de stijfheid en kan de overledene beter aangekleed worden.

De laatste zorg geven

Het is goed om u ervan bewust te zijn dat u veel zelf kunt doen. Daarom zal ik u altijd vragen of u dit zelf, met elkaar, wilt doen. Of dat u dat samen met mij wilt doen. Het helpt in de rouwverwerking om iets voor de overledene te doen. Nadat iemand is overleden kan ik op elk gewenst moment komen voor de laatste verzorging. Dus ook ’s avonds of ’s nachts en in het weekend. Wanneer een overlijden thuis heeft plaatsgevonden, is het goed om te weten dat de laatste zorg ook daar kan plaatsvinden.

Wilt u hier meer over weten of het gesprek aangaan over uw uitvaartwensen? Bel mij voor een vrijblijvend voorgesprek op 06-43138768 of stuur mij een e-mail.

Uw uitvaartwensen op papier zetten? Download gratis het wensenformulier.

Hierover schrijft Aaf Brandt Corstius in een column van het tijdschrift Flow. Tijdens het opruimen kom ik het tegen. Ik wist niet dat ik het nog had. Het is van een aantal jaren terug. Ik vergeet wat ik aan het doen ben en voor ik het weet zit ik te bladeren en te lezen. En dan vind ik haar column.

“Wat ga je doen na de crematie?”

Haar vader is het jaar daarvoor overleden. De avond voor de dag van de crematie van haar vader wordt Aaf gebeld door een goede vriendin. Ze vraagt: “Wat ga je doen na de crematie?”. “Ik ga naar huis”, antwoordt Aaf. En dan zegt die vriendin: “Dan moet je bij die lekkere Indonesische afhaal bij jullie in de buurt een pittige schotel halen. In tijden van verdriet is scherp, warm eten heel goed.” Aaf waardeerde deze ogenschijnlijke banale tip enorm. Zij voelde zich gesteund en gezien door deze vriendin. Zij had aan haar gedacht en de moeite genomen haar te bellen om haar dit te zeggen. En, schrijft Aaf: “Juist doordat ze zo specifiek was en haar woorden zo goed koos, leek het alsof dit het beste medicijn voor na zo’n zware dag. Een pittige schotel.” Aaf heeft het advies van haar vriendin precies opgevolgd en ze vond het heerlijk. En raadt nu iedereen aan die een zware dag heeft om een pittige schotel te eten.

Na het lezen van haar verhaal, denk ik terug aan de periode van het overlijden van mijn eigen vader. Wij kregen toen ook troostvoer. Geen pittige Indonesische schotel, maar Hollandse zuurkoolschotel. Met ananas!

De hectische tijd na het overlijden van mijn vader

Na het overlijden van mijn vader brak er een hectische tijd aan. Er moest natuurlijk van alles worden geregeld en besproken. Mijn voornaamste, zelf opgelegde, taak was het schrijven van een afscheidsspeech. Ik had hierin geen enkele ervaring of goede voorbeelden, dus de stress liep hoog op. De dag voor zijn begrafenis was er aan het eind van de middag gelegenheid tot condoleren. Zo’n condoleance is ook spannend. Je wilt niet al te emotioneel overkomen en bent in afwachting wie er gaat komen. Ik was verrast. Zoveel mensen die de moeite namen om te komen. Dat verwonderde en troostte mij, mijn moeder en broer. Maar het was ook vermoeiend en dat merkten we toen we eenmaal weer thuis waren.

Zij nam de moeite voor ons te koken

We zaten nog maar net en hadden nog geen tijd gehad om te bedenken wat te eten, toen de bel ging. De buurvrouw stond voor de deur met een dampende zuurkoolschotel. “Jullie heb vast nog niet gegeten,” zei ze terwijl ze mij de schotel overhandigde: “Het is nog warm, als je wilt kan je er nu van eten. En anders bewaar je het voor morgen”. En weg liep ze weer. Toen we het aluminiumfolie eraf haalden lagen er vier gebakken ananassen bovenop. Dat hadden we nog nooit gegeten. Het was heerlijk. Sindsdien bakte ik altijd ananas bij de zuurkoolschotel. En iedere keer dacht ik weer aan deze buurvrouw en hoe fijn ik vond dat zij de moeite nam voor ons te koken. Ik realiseer me nu dat ik de laatste jaren geen ananas bij de zuurkool doe… Toch maar weer eens doen.

Uw dierbaren ontlasten in deze heftige periode

Bij het regelen van een uitvaart komt veel kijken voor de nabestaanden. Door hier vooraf over na te denken, ontlast u uw dierbaren in deze heftige periode. Wilt u uw uitvaartwensen in kaart brengen? Dan kunt u op mijn website het wensenformulier gratis downloaden. Wilt u weten wat ik voor u kan betekenen? Dan kunt u mij bellen via 06 43138768.

Ik deel graag een verhaal wat ik meemaakte.

Een man belt mij. Hij en zijn vrouw willen een voorgesprek. Hij is ernstig ziek. Ze hebben samen al wel wat dingen doorgesproken. Maar zij willen graag mijn advies. En we kunnen alvast kennismaken. We spreken af. Aan het einde van de middag, want dan is de man op z`n best.

Een aantal dagen later zit ik bij het echtpaar in de woonkamer. Een van de eerste vragen is of het een begrafenis of crematie wordt. De man wil gecremeerd worden. Met een afscheidsdienst in de aula. Ze zijn niet kerkelijk en willen dat ik de dienst begeleid. Er zullen een aantal sprekers zijn. De vrouw weet nog niet of zij dan wat kan zeggen. Hij wil graag dat ik vertel aan de aanwezigen dat hij een mooi leven heeft gehad, er is zoveel om dankbaar voor te zijn. Voor zijn lieve vrouw en het mooie gezin dat zij samen hebben. Hoe trots hij is op de kleinkinderen waar hij zo van kan genieten. Hij is blij met de vele lieve mensen die hen omringen. In deze zware tijd wordt er naar hen omgekeken. En voor hem zo belangrijk te weten dat zij er straks ook zullen zijn voor haar.

We spreken over de laatste verzorging en de opbaring. “Kan het ook thuis?”, vraagt zijn vrouw. Ze willen dat beiden heel graag, maar hun kinderen hadden nogal geschokt gereageerd op het idee om hun vader in de woonkamer op te baren. Dit is veel te belastend voor moeder. Constant bezoek over de vloer. En een naar idee om `s nachts alleen met een dode in huis te zijn. Ik begrijp de gedachten van de kinderen, maar weerleg hun bezwaren. Ik heb al zoveel families begeleid die juist een thuisopbaring waardevol vonden. Niet eng. Juist is het fijn om ook momenten te hebben om alleen met de overledene thuis te zijn. Het bezoek kan gereguleerd worden door bezoektijden af te spreken. Ik zie opluchting op hun gezicht. De kinderen bedoelen het goed, maar dit is wat het echtpaar graag wil. Dat is dus afgesproken. Ze hebben nu goede argumenten om de bezwaren van de kinderen te weerleggen.

Na ons gesprek valt er een last van zijn schouder. Hij is gerustgesteld dat zijn afscheid geregeld zal worden zoals hij en zijn vrouw dat wensen. De vrouw vond het plezierig al met mij kennis te hebben gemaakt. Dat geeft haar rust.

Een paar weken later word ik gebeld door de vrouw. Haar man is overleden.

En hoe mooi is het dat ik zijn woorden van dankbaarheid kan uitspreken tijdens de afscheidsplechtigheid. En ik vertel erbij dat hij het moeilijk vond om zijn geliefde vrouw en lieve kinderen en kleinkinderen veel te vroeg moeten achterlaten. Maar zijn voornaamste zorg was dat zij goed afscheid konden nemen. Zodat zij verder kunnen gaan. En door het met elkaar te bespreken, is dat gelukt.

Al praten we niet graag over de dood, toch is het belangrijk om zo nu en dan het met elkaar hierover te hebben. Ik help u graag om het gesprek hierover aan te gaan. Via mijn website bied ik u gratis een wensenformulier aan. In het formulier kunt u uw wensen in kaart brengen. Maar u kunt het formulier ook gebruiken om met uw naasten hierover van gedachten te wisselen. Mocht u hulp of advies willen, dan kom ik graag bij u langs voor een gratis en vrijblijvend voorgesprek. Van deze laatste mogelijkheid wordt al dankbaar gebruik gemaakt zoals u hebt kunnen lezen in dit verhaal. De omstandigheden waaronder een voorgesprek wordt aangevraagd is divers. Soms is iemand al ernstig ziek of zelfs al in de laatste levensfase. Belt u mij gerust voor meer informatie of het maken van een afspraak. Ik ben bereikbaar op 06 431 38 768.

De edele Zweedse kunst van ‘döstädning’

Wat zou het toch fijn zijn dat als iemand dood gaat dat zijn huis is opgeruimd. Ik ben nog niet van plan van hier te gaan, maar waarom nu niet beginnen met opruimen? Dan geniet ik zelf ook van een opgeruimd huis. Onlangs las ik het boek van Margareta Magnusson met als titel ‘Opruimen voor je doodgaat’. Een boek over de edele Zweedse kunst van ‘döstädning’. Dö betekent dood en städning betekent opruimen. Dit betekent dat je nutteloze dingen wegdoet en je huis netjes opruimt wanneer je denkt dat de tijd nadert om het tijdelijke voor het eeuwige te verwisselen.

Klumpeduns

Het is een klein boekje met handige tips hoe je ‘döstandning’ kunt aanpakken, maar ook met leuke verhalen. Haar verhaal over Klumpeduns wil ik jullie niet onthouden:

“Op een dag liep een grote, oranje kater ons huis binnen. Mijn man had nooit iets tegen katten, maar had er ook nooit een willen hebben. Toch adopteerde die rode kater mijn man meteen en hij wilde steeds bij hem in de buurt zijn. We noemden hem Klumpeduns omdat hij – anders dan de meeste katten – altijd tegen iets op botste waardoor het stukging, op iets wilde springen maar miste, of zomaar ineens van de stoel kukelde waar hij op zat. Elke avond wanneer mijn man in zijn luie stoel naar sport zat te kijken kwam Klumpeduns aantrippelen, maakte een sprong en installeerde zich op de armleuning.

Later, toen mijn man naar een verpleeghuis moest, rouwde de kat, die hem miste. Maar elke avond sprong hij (zonder te missen!) op de armleuning, ook al keek ik zelden naar sport.

Op een dag belde het verpleeghuis met de mededeling dat mijn man plotseling was overleden. Ik was ’s ochtends nog bij hem op bezoek geweest, en hoe ziek hij ook was geweest, het was toch een schok. Het personeel vroeg of ik zo snel mogelijk zijn kleren en andere spullen kon komen ophalen, want ze hadden zijn kamer meteen nodig.

Natuurlijk waren er allerlei dingen die ik moest regelen toen ik terugkwam uit het verpleeghuis, maar ik nam alles uit zijn kamer mee naar huis. Ik legde zijn kleren op een stapel vlak achter de voordeur, te moe om er op dat moment iets mee te doen. Vrienden hadden mij uitgenodigd en ik had echt even behoefte aan gezelschap, dus ik ging de deur uit. Toen ik thuiskwam lag Klumpeduns languit te treuren op de stapel kleren. Ik huilde.

Ik had zoveel gehuild in de vele jaren waarin mijn man geleidelijk van me wegdreef. Die avond balde al mijn verdriet zich samen in die kat. Ik voelde me plotseling heel schuldig dat ik het arme beest alleen had gelaten met zijn verdriet. Klumpenduns zelf ging een paar maanden later dood. Ik geloof niet echt in het hiernamaals, maar soms beeld ik me in dat Klumpeduns ergens ver weg een comfortabele armleuning heeft gevonden – én zijn goede oude vriend.”