Wat is resomeren?

Na je dood kan je lichaam nu worden begraven, gecremeerd of afgestaan worden aan de wetenschap. Over een paar jaar komt daar in Nederland misschien een vierde optie bij: resomeren. Dat betekent dat een lichaam wordt geplaatst in een resomator. Dit is een volledig afgesloten druktank met water en kaliumhydroxide. Door hoge temperatuur en druk wordt het lichaam opgelost. Poreuze botten blijven over. Deze worden net als na een crematieproces vermalen en in een urn meegegeven aan de nabestaanden.

Milieuvriendelijk alternatief voor begraven of cremeren

Volgens TNO is resomeren een milieuvriendelijk alternatief voor de bestaande methoden begraven en cremeren. Er is minder uitstoot van broeikasgassen is en het verbruikt minder energie. Ten opzichte van begraven wordt er minder land verbruikt. Het is ook een schoner proces dan cremeren. Tijdens het congres werden er foto’s getoond van protheses die, anders dan na crematie, schoon zijn. Zelfs pacemakers, die in tegenstelling bij crematie niet verwijderd hoeven te worden, kunnen opnieuw gebruikt worden na resomeren.

Wennen aan het idee

Uit marktonderzoek blijkt dat Nederlanders er open voor staan. “Als mensen voor het eerst over resomeren horen, vinden ze het meestal een beetje eng klinken” bekent Sullivan (biochemicus, die het proces promoot). “Maar wanneer we uitleggen hoe het werkt en wat de voordelen zijn, verkiest een meerderheid van de mensen in onze marktonderzoeken uiteindelijk toch watercrematie boven een crematie met vuur. Niet per se omdat het milieuvriendelijker is, maar omdat ze het idee prettiger vinden tot as te vergaan door water dan door vuur”. Misschien vind je het idee nog steeds raar. Bedenk dan dat in vorige eeuw tot aan de jaren zestig we  alleen begrafenissen hadden. Vandaag de dag worden er meer mensen gecremeerd dan begraven.

Resomeren vraagt om een wetswijziging

Minister Ollongren is van plan de Wet op de lijkbezorging te vernieuwen. En zij wacht het advies van De Gezondheidsraad over deze nieuwe optie af. Het advies wordt uiterlijk verwacht in het voorjaar van 2020. Daarna zal er een initiatiefwet worden gemaakt. Het is lastig te voorspellen wanneer resomeren in Nederland mogelijk zal zijn. Het wordt inmiddels al wel toepast in delen van Canada en de Verenigde Staten.

Maak uw duurzame keuzes alvast bekend

Naast resomeren zijn er ook andere manieren om na uw overlijden duurzaam en bewuste keuzes te maken. Vind u het belangrijk dat er ook na uw overlijden milieubewuste keuzes worden gemaakt? Ga dan nu alvast het gesprek hierover aan met uw dierbaren. Het gratis wensenformulier uitvaart kunt u gebruiken om uw wensen op papier te zetten.

Het mag wat losser

Vaak wordt er al geen zwarte kleding meer gedragen. En zware metal muziek is ook al geen uitzondering meer. Applaus na een mooi gedicht of het ontroerende pianospel van de kleindochter. Het mag allemaal was losser. Het mag een feestje worden. Met een lach en een traan. De zwaarmoedigheid mag overboord, maar het verdriet mag er zijn.

Het hoeft allemaal niet zo zwaar

Zelf kom ik uit een traditie waarin de dood als een straf van God werd gezien. Als iemand dan overlijdt heerst er een bedrukte sfeer. Er is vaak ingehouden verdriet. Ik heb dat ervaren als pijnlijk en belemmerend voor een goed rouwproces. Deze ervaringen bepalen mijn visie en dus ook mijn houding als uitvaartbegeleider. Het verdriet en gemis is er altijd. En daar geef ik zoveel als mogelijk de ruimte voor. Dankbaarheid en opluchting na een ziekbed mogen ook uitgesproken worden. Het hoeft allemaal niet zo zwaar. Gelukkig wordt niet in alle kerken op deze manier tegen de dood aangekeken. En ook kerkelijke rituelen passen zich aan zodat er steeds meer ruimte komt voor persoonlijke invulling.

Vieren waar je dankbaar voor bent

Hennie Vrienten van Doe Maar (intussen 70 jaar) zat deze week bij De Wereld Draait Door. Hij vertelde als zijn tijd is gekomen dan geeft hij zijn geliefden mee: “Wees blij dat ik er ben geweest.” “Maar,” voegde hij daaraan toe: “Ik ga niet over het verdriet van anderen.” Dat vind ik mooi gezegd! Na een mooi en lang leven is het goed dat leven, waar we dankbaar voor zijn,  te vieren. Maar er is ook veel te missen.

Bewust afscheid nemen

Hoe je ook afscheid neemt, ik vind het belangrijk dat nabestaanden de rust en de ruimte krijgen in de eerste dagen na het overlijden, om te beseffen dat hun dierbare is gestorven. Er mag ruimte zijn voor alle emoties die dat oproept. Zodat zij bewust afscheid kunnen nemen.

Heeft u al nagedacht over hoe u wilt dat uw uitvaart er tegen die tijd uit zal zien? Om uw wensen in kaart te brengen kunt u het gratis wensenformulier uitvaart gebruiken.

U kunt mij ook bellen voor een vrijblijvend voorgesprek op 06-43138768 of mail naar annelies@anneliesvente.nl.

De dood overrompelt altijd

Afgelopen week heb ik drie uitvaarten begeleid. Van ouders en grootouders die een respectabele leeftijd hebben bereikt. De ouderdom eiste zijn tol, bij alle drie. En toch was het overlijden van hun dierbare  onverwacht voor de nabestaanden. Maar ja, de dood overrompelt je altijd. Ook heb ik gezinnen begeleid van wie een ouder, die al op leeftijd was maar wel volop in het leven stond, plotseling door een ongeval of hartstilstand overleden. Je kunt je voorstellen dat dan de schrik extra groot is. Op dat moment doet leeftijd er niet toe.

Terugkijken op fijne herinneringen die je gaat missen

De schok bij families maakt in de meeste gevallen al snel plaats voor gevoelens van dankbaarheid. Men is dankbaar voor het mooie en lange leven en de vele fijne herinneringen. En soms is er opluchting. Als een lijden is voorkomen of beëindigd. Toch zijn het ook juist de herinneringen die het missen kunnen versterken.

Als iemand dood gaat, vraagt men al gauw hoe oud hij of zij is.
Want antwoord je, dat hij tachtig
Zij meer dan negentig jaren telt,
Staat men om je verdriet versteld
Zo’n hoge leeftijd is toch prachtig.
Maar… verstrengeld door herinneringen, mis je juist de ouderen die gingen.

Vaak gebruik ik deze of vergelijkbare tekst als we met de familie samenzijn om bijvoorbeeld de kist te sluiten. En dan is men even stil. En is er dankbaarheid dat zij ruimte krijgen voor het verdriet dat er ook is.

Herinneringen eren

In het bespreken van de uitvaart, komen ook de verhalen over vader of moeder. Herinneringen uit de kindertijd. Kinderen en kleinkinderen schrijven woorden op papier die vertellen over het leven van en met hun vader of opa. Of woorden van liefde en dankbaarheid komen naar boven. Men praat met elkaar over de herinneringen. Vergeten voorvallen komen naar boven. Zeker als in de laatste jaren de zorg om de ouder voorop stond. Na het overlijden is er weer ruimte om aan de ouder van vroeger te denken. Dat gaat soms gepaard met heftige gevoelens.

Het besef van je eigen sterfelijkheid

De intensiteit van het verdriet om het verlies van onze ouders is misschien voor de meeste van ons verrassend. Maar het verdriet is niet alleen om het gemis dat men voelt. Het is ook zoals Manu Keirse in zijn boek ‘Helpen bij verlies en verdriet’ zegt: “Met de ouders draagt men definitief zijn eigen kind-zijn ten grave. Je komt zelf ook dichter bij de dood.”.

Ik heb dat ook zo ervaren. Meteen na het overlijden van mijn moeder dacht ik: “Nu ben ik de volgende in de rij.” Bij elk afscheid – en zeker bij die van je ouders – besef je je eigen sterfelijkheid. Is dat erg? Ik vind van niet. We kunnen er juist een rijker leven door krijgen. Het doorvoelen van het verdriet, het gemis en goed beseffen dat alles maar tijdelijk is.

Persoonlijk op hun eigen manier

De drie uitvaarten de afgelopen week waren allemaal persoonlijk op hun manier. Passend bij de overledenen en hun families. Een begrafenis voorafgaand aan kerkdienst. Een rooms-katholieke dienst met wierook en wijwater. Familieleden die kaarsen aanstaken en het levensverhaal van hun moeder vertelde en gedichten voorlezen. Een crematie met het afscheid in de aula van het crematorium. Ook hier werd door de dochters verteld over hun vader van wie zij afscheid namen. En bij de derde uitvaart was er een informeel samenzijn met koffie en gevulde koeken. En ook hier sprak de zoon liefdevol over zijn vader.

Erkenning geven aan het verdriet

Ik ben dankbaar dat ik het vertrouwen had van deze families om ze hierin te begeleiden. Ik probeer mij bewust te zijn van de intensiteit van het verdriet en de gevoelens die worden ervaren bij het overlijden van een oudere ouder. Niet om het zwaarder te maken, maar juist om erkenning te geven aan het verdriet dat er zeker is. Zoals Khalil Gibran treffend schrijft:

Wanneer gij blijde zijt, schouw dan diep in uw hart
en ge zult zien dat enkel wat u smart gegeven heeft,
ook vreugde brengt.
Wanneer gij verdrietig zijt, blik dan opnieuw in uw hart,
en ge zult zien dat ge weent,
om wat u vreugde schonk.

Wat zal ik hem missen!

Het voorgesprek deze week met een man van in de negentig laat deze dubbelheid ook zien. Hij wilde samen met zijn jongere vrouw alvast zijn uitvaart bespreken. De vrouw en man spraken over hoe dankbaar zij zijn voor het leven dat zij samen tot nu toe hadden gedeeld. En ze hoopten dat er nog een aantal jaren zouden volgen. Dankbaarheid moest voor hen de boventoon voeren. “Maak het niet te zwaar,” zei de man. Waarop de vrouw zei: “Ik zal ook heel verdrietig zijn, want wat zal ik hem missen!”

Wilt u hier meer over weten of het gesprek aangaan over uw uitvaartwensen? Bel mij voor een vrijblijvend voorgesprek op 06-43138768 of mail naar annelies@anneliesvente.nl.

Uw uitvaartwensen op papier zetten? Download gratis het wensenformulier.

Doodwens proberen te begrijpen

Afgelopen week lees ik in Trouw. “Ik blijf er nuchter onder. Voor mij is het motto dat je iets eerst goed moet begrijpen, voor je er van alles over vindt.” Welgekozen woorden van Els van Wijngaarden over het onderzoek dat zij gaat doen voor de overheid naar het aantal 55-plussers dat niet in aanmerking komt voor euthanasie, maar wel een blijvende doodswens hebben. Ook onderzoekt ze welke factoren een rol spelen bij die wens.

Klaar zijn met het leven

Zij schreef daar al eerder een boek over: Voltooid Leven, over leven en willen sterven. Voor dit boek interviewde zij mensen die hun leven voltooid achtten. Deze mensen waren in redelijke gezondheid, maar leden aan het leven. De schrijfster was nieuwsgierig naar de beweegredenen van deze mensen om te willen sterven. Wat mij trof in die verhalen, is dat ouderen bang zijn de controle over hun leven kwijt te raken. Of die al kwijt waren. Door zelf hun dood te regelen pakten zij die controle weer terug. Voor anderen was hun doodswens ingegeven doordat zij het gevoel hadden geen doel en geen toekomst meer te hebben. Zij hadden het idee dat zij overbodig waren geworden. Of ouderen hadden een diep gevoel van eenzaamheid.

‘Je voelt dat je losraakt van de werkelijkheid’

‘Ik kon daar uren zitten. Dat heb ik zo vaak gedaan. Als ik iemand moest afhalen van het station, dan ging ik een uurtje eerder. Zomaar een praatje aanknopen met een van de vele passanten. Als ik iemand weer had teruggebracht, bleef ik vaak nog een beetje in de stad rondhangen. Heerlijk vond ik dat, maar – hij zucht diept en wacht voordat hij verder spreekt – juist daar op die plek had ik ook voor het eerst het gevoel dat ik… ja, hoe zal ik dat zeggen… dat ik losraakte van deze wereld. Het lukte me niet meer om te vragen: “Hoe gaat het met je? Wat doe je?”. Terwijl ik dat vroeger altijd met gemak deed…. Het was alsof ik door een omgekeerde verrekijker keek: ik voelde meer afstand tot de wereld om me heen. Noem het verwijdering… Je voelt dat je losraakt van de werkelijkheid.’

Dit gevoel hoort bij het leven en vooral bij het ouder worden

Deze man die in het boek zijn verhaal vertelt, overkomt het ogenschijnlijk zonder een directe aanleiding. Je zou kunnen zeggen dat hij aan een depressie leed. Met een pil of therapie zou dit misschien verholpen kunnen worden. Maar hiertegen verzetten de meesten ouderen zich. Ook Els van Wijngaarden komt tot het inzicht om je er juist mee te verhouden. Om dit gevoel niet weg te moffelen of het als een ‘depressie’ af te doen. Om niet de ander proberen op te beuren, door te zeggen dat het leven toch nog zoveel te bieden heeft. Dit gevoel hoort bij het leven en vooral bij het ouder worden.

Bang voor de reactie

De geïnterviewden uit het boek waren blij dat zij met Els hierover konden praten. Zij vonden het lastig om dit met hun kinderen of naasten te bespreken. Bang voor hun reactie. Door hun heftige reactie is zelfs een man die na het interview zijn voornemen wel besprak met zijn kinderen, teruggekomen op zijn besluit.

Wat is ‘een voltooid leven’?

Na het lezen van haar boek, bleef ik het moeilijk vinden mijzelf te verplaatsen in alle geïnterviewde mensen. Want als je nog in redelijke of zelfs goede gezondheid verkeert, je ziet je kinderen en kleinkinderen nog regelmatig, financieel heb je geen problemen, je kunt nog reizen, uit eten gaan, naar het theater… En dan toch het gevoel hebben dat je niet verder wil? Wat is dan eigenlijk ‘een voltooid leven’?

Ruimte om door te gaan

Het is een ingewikkelde discussie. En zoals Ger Groot eerder in Trouw schreef: ‘Je bent niet alleen je eigen leven en dus sterf je ook niet alleen. Altijd gaat er ook bij de achterblijvers iets dood.’ Daarom vind ik het belangrijk dat wij erover gaan praten. Zoals Els van Wijngaarden ons ook adviseert: het niet wegmoffelen. En proberen niet te (ver)oordelen. Door het lucht te geven komt er misschien ruimte voor andere gedachten. Ruimte om in te zien dat de ander echt niet verder kan en dat het niet aan jou ligt. En misschien ook ruimte om na het afscheid toch door te gaan.

Het werd een bijzonder afscheid voor alle aanwezigen

Het afscheid van de vrouw die had gekozen voor euthanasie werd heel bijzonder. Met mooie, maar ook openhartige woorden over het leven van hun moeder, schoonmoeder en oma. Zoals haar kinderen later zeiden, was ik geslaagd om de herdenkingsdienst op zodanige wijze te openen dat het ook voor de aanwezigen met moeite met de euthanasie een mooi afscheid kon worden. Mijn mening – als ik al een hapklare mening had – doet er in een situatie als deze niet toe. Ik kon alleen maar meeleven met hen. Want het maakt niet veel uit of ik een keuze wel of niet begrijp… Ik voelde een grote verantwoordelijkheid om deze familie in hun afscheid goed te begeleiden. Juist als doodgaan een keuze is.

Wilt u hier meer over weten of het gesprek aangaan over uw uitvaartwensen? Bel mij voor een vrijblijvend voorgesprek op 06-43138768 of mail naar annelies@anneliesvente.nl.

Uw uitvaartwensen op papier zetten? Download gratis het wensenformulier.

Ik deel graag een verhaal wat ik meemaakte.

Een man belt mij. Hij en zijn vrouw willen een voorgesprek. Hij is ernstig ziek. Ze hebben samen al wel wat dingen doorgesproken. Maar zij willen graag mijn advies. En we kunnen alvast kennismaken. We spreken af. Aan het einde van de middag, want dan is de man op z`n best.

Een aantal dagen later zit ik bij het echtpaar in de woonkamer. Een van de eerste vragen is of het een begrafenis of crematie wordt. De man wil gecremeerd worden. Met een afscheidsdienst in de aula. Ze zijn niet kerkelijk en willen dat ik de dienst begeleid. Er zullen een aantal sprekers zijn. De vrouw weet nog niet of zij dan wat kan zeggen. Hij wil graag dat ik vertel aan de aanwezigen dat hij een mooi leven heeft gehad, er is zoveel om dankbaar voor te zijn. Voor zijn lieve vrouw en het mooie gezin dat zij samen hebben. Hoe trots hij is op de kleinkinderen waar hij zo van kan genieten. Hij is blij met de vele lieve mensen die hen omringen. In deze zware tijd wordt er naar hen omgekeken. En voor hem zo belangrijk te weten dat zij er straks ook zullen zijn voor haar.

We spreken over de laatste verzorging en de opbaring. “Kan het ook thuis?”, vraagt zijn vrouw. Ze willen dat beiden heel graag, maar hun kinderen hadden nogal geschokt gereageerd op het idee om hun vader in de woonkamer op te baren. Dit is veel te belastend voor moeder. Constant bezoek over de vloer. En een naar idee om `s nachts alleen met een dode in huis te zijn. Ik begrijp de gedachten van de kinderen, maar weerleg hun bezwaren. Ik heb al zoveel families begeleid die juist een thuisopbaring waardevol vonden. Niet eng. Juist is het fijn om ook momenten te hebben om alleen met de overledene thuis te zijn. Het bezoek kan gereguleerd worden door bezoektijden af te spreken. Ik zie opluchting op hun gezicht. De kinderen bedoelen het goed, maar dit is wat het echtpaar graag wil. Dat is dus afgesproken. Ze hebben nu goede argumenten om de bezwaren van de kinderen te weerleggen.

Na ons gesprek valt er een last van zijn schouder. Hij is gerustgesteld dat zijn afscheid geregeld zal worden zoals hij en zijn vrouw dat wensen. De vrouw vond het plezierig al met mij kennis te hebben gemaakt. Dat geeft haar rust.

Een paar weken later word ik gebeld door de vrouw. Haar man is overleden.

En hoe mooi is het dat ik zijn woorden van dankbaarheid kan uitspreken tijdens de afscheidsplechtigheid. En ik vertel erbij dat hij het moeilijk vond om zijn geliefde vrouw en lieve kinderen en kleinkinderen veel te vroeg moeten achterlaten. Maar zijn voornaamste zorg was dat zij goed afscheid konden nemen. Zodat zij verder kunnen gaan. En door het met elkaar te bespreken, is dat gelukt.

Al praten we niet graag over de dood, toch is het belangrijk om zo nu en dan het met elkaar hierover te hebben. Ik help u graag om het gesprek hierover aan te gaan. Via mijn website bied ik u gratis een wensenformulier aan. In het formulier kunt u uw wensen in kaart brengen. Maar u kunt het formulier ook gebruiken om met uw naasten hierover van gedachten te wisselen. Mocht u hulp of advies willen, dan kom ik graag bij u langs voor een gratis en vrijblijvend voorgesprek. Van deze laatste mogelijkheid wordt al dankbaar gebruik gemaakt zoals u hebt kunnen lezen in dit verhaal. De omstandigheden waaronder een voorgesprek wordt aangevraagd is divers. Soms is iemand al ernstig ziek of zelfs al in de laatste levensfase. Belt u mij gerust voor meer informatie of het maken van een afspraak. Ik ben bereikbaar op 06 431 38 768.

De edele Zweedse kunst van ‘döstädning’

Wat zou het toch fijn zijn dat als iemand dood gaat dat zijn huis is opgeruimd. Ik ben nog niet van plan van hier te gaan, maar waarom nu niet beginnen met opruimen? Dan geniet ik zelf ook van een opgeruimd huis. Onlangs las ik het boek van Margareta Magnusson met als titel ‘Opruimen voor je doodgaat’. Een boek over de edele Zweedse kunst van ‘döstädning’. Dö betekent dood en städning betekent opruimen. Dit betekent dat je nutteloze dingen wegdoet en je huis netjes opruimt wanneer je denkt dat de tijd nadert om het tijdelijke voor het eeuwige te verwisselen.

Klumpeduns

Het is een klein boekje met handige tips hoe je ‘döstandning’ kunt aanpakken, maar ook met leuke verhalen. Haar verhaal over Klumpeduns wil ik jullie niet onthouden:

“Op een dag liep een grote, oranje kater ons huis binnen. Mijn man had nooit iets tegen katten, maar had er ook nooit een willen hebben. Toch adopteerde die rode kater mijn man meteen en hij wilde steeds bij hem in de buurt zijn. We noemden hem Klumpeduns omdat hij – anders dan de meeste katten – altijd tegen iets op botste waardoor het stukging, op iets wilde springen maar miste, of zomaar ineens van de stoel kukelde waar hij op zat. Elke avond wanneer mijn man in zijn luie stoel naar sport zat te kijken kwam Klumpeduns aantrippelen, maakte een sprong en installeerde zich op de armleuning.

Later, toen mijn man naar een verpleeghuis moest, rouwde de kat, die hem miste. Maar elke avond sprong hij (zonder te missen!) op de armleuning, ook al keek ik zelden naar sport.

Op een dag belde het verpleeghuis met de mededeling dat mijn man plotseling was overleden. Ik was ’s ochtends nog bij hem op bezoek geweest, en hoe ziek hij ook was geweest, het was toch een schok. Het personeel vroeg of ik zo snel mogelijk zijn kleren en andere spullen kon komen ophalen, want ze hadden zijn kamer meteen nodig.

Natuurlijk waren er allerlei dingen die ik moest regelen toen ik terugkwam uit het verpleeghuis, maar ik nam alles uit zijn kamer mee naar huis. Ik legde zijn kleren op een stapel vlak achter de voordeur, te moe om er op dat moment iets mee te doen. Vrienden hadden mij uitgenodigd en ik had echt even behoefte aan gezelschap, dus ik ging de deur uit. Toen ik thuiskwam lag Klumpeduns languit te treuren op de stapel kleren. Ik huilde.

Ik had zoveel gehuild in de vele jaren waarin mijn man geleidelijk van me wegdreef. Die avond balde al mijn verdriet zich samen in die kat. Ik voelde me plotseling heel schuldig dat ik het arme beest alleen had gelaten met zijn verdriet. Klumpenduns zelf ging een paar maanden later dood. Ik geloof niet echt in het hiernamaals, maar soms beeld ik me in dat Klumpeduns ergens ver weg een comfortabele armleuning heeft gevonden – én zijn goede oude vriend.”

Het besef van onze sterfelijkheid

We mogen ons gelukkig prijzen dat we niet alles van te voren weten. Maar toch, als we hier wel even bij stilstaan, doet het ons beseffen hoe dankbaar we mogen zijn dat we de mensen om ons heen hebben van wie we houden. Dat we mogen genieten van het moment van bij elkaar zijn. Elk moment kan het laatste zijn.

Mijn werk brengt met zich mee dat ik regelmatig met de dood wordt geconfronteerd. Daardoor denk ik zelf vaker aan mijn eigen sterfelijkheid, maar ook over de mogelijke dood van mijn dierbaren. Zoals bijvoorbeeld die van mijn kinderen. Misschien komt het ook wel meer door het plotselinge overlijden van mijn broer op jonge leeftijd. Sindsdien ben ik mij ervan bewust dat ons leven kwetsbaar en eindig is. En dat er ook met mijn kinderen iets kan gebeuren.

Realiseren wat je hebt

Ik vind het niet erg om hiervan bewust te zijn. Het kan je helpen om, zoals ik hierboven al schreef, je te realiseren wat je hebt en waar je dankbaar voor mag zijn. Maar het kan je ook helpen als je wel geconfronteerd wordt met een groot verlies. Als je daar nooit bij hebt stilgestaan kan zo’n gebeurtenis je als een tsunami overvallen. Heb je – zoals ik het nu maar even noem – gedachtenoefeningen over de dood gedaan, dan wordt de pijn en het gemis niet minder, maar is de golf die over je heen komt wellicht minder groot. Je vraagt je dan niet af: waarom overkomt mij dit. Want je kan je ook afvragen: waarom overkomt mij dit niet.

Als je daar nooit bij hebt stilgestaan kan zo’n gebeurtenis je als een tsunami overvallen

Het is een reality-check. Mensen gaan dood. Sommigen na een mooi en lang leven. Anderen heel jong en onverwacht. We weten het niet, maar we kunnen er wel rekening mee houden. Zonder dat we verlamd raken door de angst.

Dit gezegd hebbende, sta ik niet graag in de schoenen van deze ouders.

Stilstaan en herdenken

De besloten herdenkingsbijeenkomst was in het Ossche theater Lievekamp. In het stadion konden inwoners van Oss samen de bijeenkomst live volgen op een groot scherm.

Ademloos heb ik naar de herdenking gekeken op tv. Gevuld met mooie muziek gespeeld en gezongen door inwoners van Oss. Twee kinderen speelden De Zwaan van Saint Saëns. Een koor zong het lied uit “As It Is In Heaven”. Een lied wat me in de film al raakte; gezongen in het Nederlands raakte het me nu nog meer.

We zien op het scherm tekeningen van de overleden kinderen.

Hartverwarmende woorden van de burgemeester van Oss, de directeur van de basisschool en de locatiemanager van de kinderopvang. Bemoedigende woorden voor de leidster die in het ziekenhuis ligt.

Kinderen op het podium en de mensen in de zaal lieten tijdens de dienst glowsticks in de kleuren van de regenboog branden. De regenboog als brug tussen onmacht en hoop.

Ritueelbegeleidster Gemma van Baasbank leidde de dienst op een voortreffelijke manier. Rustig en met zorg uitgekozen woorden. Ze vertelde over de omgekomen kinderen en noemde ze ook bij naam. Fleur, Chris, Dana en Liva kregen zo een gezicht.

Oog houden voor het verdriet wat achterblijft

Wat ik hoop en geloof is dat de enorme vloed aan steunbetuigingen de getroffen gezinnen zal helpen. Zij staan nu niet alleen in hun verdriet. Vele harten zijn geraakt door de dood van deze kinderen. De bloemenzee bij de spoorwegovergang in Oss is indrukwekkend. Het geld wat is opgebracht voor de nabestaanden is fantastisch. Dat ze zich gesteund voelen blijkt uit de brief die de ouders van de drie betrokken meisjes schreven. Zij bedankten voor het medeleven en ondersteuning die zij hebben ontvangen. Het helpt hen enorm.

Aan het einde van de herdenking sprak de ritueelbegeleidster treffend dat het verdriet in Oss nu van iedereen lijkt te zijn, maar dat het zo eigenlijk niet is. Niet iedereen weet wat het is… Wij staan niet in de schoenen van deze ouders en betrokkenen. Hun levens worden nooit meer hetzelfde.

Wij staan niet in de schoenen van deze ouders en betrokkenen. Hun levens worden nooit meer hetzelfde.

Laten we hopen dat zij blijvend steun, warmte en vooral aandacht zullen krijgen. Dat we oog hebben voor het verdriet dat achterblijft bij nabestaanden. Stilstaan bij de dood helpt om hiervoor aandacht te hebben en mensen die rouwen te steunen. Gewoon door het niet weg te stoppen of te negeren.

Laten we het gesprek aangaan, ondanks dat we er liever niet aan willen denken

Zoals ik schreef heb ik de herdenking ademloos gevolgd. Hartverwarmend en steunend. Een prachtige invulling van een herdenking zoals dit geeft ruimte aan verdriet en helpt nabestaanden bij de verwerking van hun verlies. Het helpt om het verdriet wat er is te uiten. Er bij stil te staan. Bij een tragedie als deze in Oss. Maar eigenlijk bij elke uitvaart en elk afscheid waarmee we als mens worden geconfronteerd. Als uitvaartbegeleider ben ik dankbaar met de taak om nabestaanden hierbij te mogen ondersteunen. En ik vind het belangrijk om het gesprek aan te gaan over de dood. Ondanks dat we er liever niet aan willen denken. Maar gewoon omdat het ons helpt dankbaar te zijn voor wat we in ons leven hebben, het ons voorbereid op het onvermijdelijke en dit besef ons helpt een ander tot steun te kunnen zijn in hun rouwproces.

De herdenking kun je hier terugkijken.

Mooi en raak

Laatst luisterde ik naar het interview met Eberhard van der Laan van vorig jaar in Zomergasten. Vaak ontbreekt het me de tijd of het geduld om een uitzending in z’n geheel te bekijken. Gelukkig kan ik het dan later nog eens helemaal luisteren in de podcast. Het gesprek tussen Janine Abbring en Eberhard van der Laan was mooi en raak. Het gesprek is een paar maanden voor zijn dood opgenomen en hij zegt echt hele waardevolle dingen. Over verbinding zoeken, minder beloven maar meer waarmaken, steeds weer opnieuw proberen, om er een aantal te noemen.

Openstaan voor wat een ander te vertellen heeft

In de aanloop van Zomergasten zei Janine Abbring dit jaar in een interview: “Ik heb nooit ergens een hapklare mening over; dat is mijn grootste makke.” Wat mij betreft is dit alles behalve een makke. Het is juist goed dat je openstaat voor wat de ander te vertellen heeft, zonder vooringenomenheid of een mening. Zodat we open blijven staan voor de ervaring van een ander. Iets wat je in Zomergasten terugziet door de mooie gesprekken die ontstaan. En iets wat ik ook met jullie wil doen.

Waar zou jij het over willen hebben?

Al willen we er liever niet aan denken, uiteindelijk gaan we allemaal dood. Door erover te praten maken we het lichter. De komende tijd zal ik daarom regelmatig een artikel schrijven over een thema wat te maken heeft met de dood, sterven en rouwen. Waar zou jij het over willen hebben en over willen lezen? Laat het me weten via Facebook of stuur me een mailtje annelies@adiuvareuitvaart.nl.